Melaniya

Tarix

Melaniya turgan joydan otasining Peresopnitsyadagi ustaxonasigacha yigirma qadam edi. Ro‘parasidagi shahar soqchilari hovlisigacha ham shuncha. U uyiga bormadi.

Ustaxonada aravalar, dehqonchilik asboblari, ot-abzallar va soqchilar uchun oddiy qurollar ta’mirlanardi. Oila Volinning eng boy shaharliklaridan emas edi, ammo to‘q yashar, katta ishlarga odam yollay olardi. Otaning ikki o‘g‘li bor edi, qizi haqida esa boshqalar o‘z qizlari haqida qanday o‘ylasa, undan boshqacha o‘ylashga hech qanday asosi yo‘q edi.

Melaniya ta’mirlangan anjomlarni soqchilar hovlisiga eltib berar, soqchilarning ko‘pini ismidan tanir va ularning mashq qilishini soatlab tomosha qila olardi. Hali o‘smirligidayoq ular bilan birga mashq qilishga ruxsat so‘ray boshladi. Avvaliga buni ermak deb bilishdi. Nayza juda og‘ir, deyishganda, u ertasi kuni yana kelardi. Nayza sopini noto‘g‘ri ushlayotganini tushuntirishganda, esida saqlab, qaytadan urinib ko‘rardi.

Oxir-oqibat katta soqchilardan biri — Ulita ismli ayol uni jiddiy o‘qita boshladi. Zarbaning kuchi haqida u deyarli gapirmasdi. Buning o‘rniga Melaniyani raqibning oyoqlariga, odamlar orasidagi masofaga va ularning atrofidagi bo‘sh joyga qarashga majbur qilardi. Yaxshi nayzador, deb takrorlardi Ulita, jangni birinchi sanchishdan oldinroq boshlaydi: dushman qayerga qadam qo‘yishi mumkinligini, uning ortida kim turganini, uning yonini kim to‘sib turganini va zarbadan keyin o‘zing qayerda bo‘lishingni bilishing kerak.

Unga hammasidan ko‘ra aynan shu oson berilardi — va aynan shu yerda kuch eng kam ahamiyatga ega edi. Melaniya masofani yaxshi his qilar, odamlarning joylashuvidagi xatolarni tez payqar edi va kutishni o‘rgandi. To‘g‘ri paytda qilingan bitta qisqa sanchish unga uzoq davom etgan zarba almashuvidan hamisha ko‘proq yoqardi.

Birinchi haqiqiy jangni u yigirma yoshida ko‘rdi. Katta yarmarka kunlari kichik bir talonchilar to‘dasi shaharga yorib kirishga urindi; soqchilarning bir qismi devorlar tashqarisida edi, shuning uchun darvoza oldida qurol tuta oladigan hamma turdi. Melaniya ham. To‘qnashuv uzoq cho‘zilmadi, alohida zarbalarni u deyarli eslab qolmadi — biroq yonidagi odamni yaxshi eslab qoldi: u tinmay yarim qadam orqaga chekinishga urinar va shu bilan boshqalarning hammasiga xalaqit berardi. O‘sha kundan keyin Melaniya otasi uning uchun rejalagan hayotga boshqa qaytmadi.

Keyin soqchilik, so‘ng devorlar ortidagi kichik guruhlar, yo‘llar, savdogarlar, boshqa boshliqlar, boshqa odamlar bo‘ldi. Deyarli yigirma yil qurol tutib, u shahar soqchisi, yollanma jangchi, karvon qo‘riqchisi va shunchaki birovning safidagi qalqonlardan biri bo‘lib ulgurdi. To‘qnashuvlarni sanashni u allaqachon tashlagan. Kiyev yerlariga Melaniya voyaga yetgan chog‘ida, yollanib keldi va bu yerda begonaligicha qoldi: u hanuz bu yerdagilar gapirgandek gapirmaydi va har safar og‘iz ochganida buni o‘zi eshitadi.

O‘sha yillar ichida Melaniya nimani uddalay olmasligini ham angladi. Yo‘ldan tashqarida uzoq yo‘l bosishni yoqtirmaydi, izlarni deyarli o‘qiy olmaydi, o‘rmonda yo‘lni ishonchsiz topadi va ov haqida hech narsa bilmaydi. Uning asl maydoni dushman ko‘rinib turgan joydan boshlanadi.

Nayza uning asosiy quroli bo‘lib qoldi, chunki u eng qadrlaydigan narsani berardi: faqat ro‘parasidagi odamga emas, balki uning atrofidagi makonga ham ta’sir qilish imkonini. Har kim o‘ziga raqib tanlab, qolganlarni unutadigan tartibsiz olishuvlarga Melaniya toqat qilolmaydi. U safdoshlari qayerda turganini, qayerda bo‘shliq paydo bo‘lganini va dushman o‘z gavdasi bilan kimning yo‘lini to‘sib turganini kuzatib boradi. Agar bitta sanchish bilan birdaniga ikki dushmanga tashvish tug‘dirish mumkin bo‘lsa, bu uning uchun bittasiga berilgan eng kuchli zarbadan ham yaxshiroq zarba.

Yosh o‘tgani sari uning uslubi yanada vazminlashdi. U noqulay o‘rinni harakat bilan tuzatishga kamroq urinadi, bunday o‘ringa umuman tushib qolmaslik haqida esa ko‘proq o‘ylaydi.

Otma boltalar kech paydo bo‘ldi. Yollanma guruhlardan birida Melaniya bir necha oy g‘arbiy yerlardan kelgan odamlar bilan yonma-yon xizmat qildi; ular belida tig‘i ensiz, uchiga qarab kengayib boruvchi kalta bolta — fransiska taqib yurishardi. Bu qurol bu yerlarniki emas edi: uni Volinga movut va tuz keladigan o‘sha yo‘llar orqali olib kelishardi, mahalliy temirchilar esa uni yasashga istar-istamas kirishardi, chunki shaklini aniq saqlash kerak, aks holda bolta qayoqqa xohlasa, o‘sha yoqqa uchadi. Avvaliga Melaniya buni ishonchsiz o‘yinchoq deb hisobladi — toki bir kuni shunday otish jangdan yulqinib chiqib ketay deb turgan raqibni to‘xtatmaguncha. O‘zining birinchi fransiskasini u guruh janubga qarab yo‘lida davom etishidan oldin o‘sha odamlardan ayirboshlab oldi va o‘zi mashq qila boshladi.

Otma qurol uning uchun alohida hunarga aylanmadi. Melaniya kamonchilar bilan bellashmaydi va boltasini raqibga faqat u uzoqda turgani uchungina sarflamaydi. U dushman bir necha qadam chekinganda, unga nayza bilan yetish noqulay bo‘lganda yoki yaxshi joyni tark etmay yaradorning ishini bitirish kerak bo‘lganda otadi.

Og‘ir zirhga u allaqachon ko‘nikib ketgan va uni qo‘rqoqlik yoki beso‘naqaylik belgisi deb hisoblamaydi. Melaniya uchun zirh — to‘g‘ri tanlangan o‘rinning yana bir qismi: agar joyingda qolishga qaror qilgan bo‘lsang, javob tariqasida uchib keladiganiga bardosh berishga tayyor tur.

Bir necha yil oldin u Borivoy ismli navkar boshchiligidagi kichik guruhga qo‘shildi. U allaqachon tajribali edi va boshliqlarga kamdan-kam qoyil qolardi; Borivoy istisno bo‘ldi. U ortiqcha tavakkalni yoqtirmas, keraksiz to‘qnashuv boshlamas va deyarli har doim jangdan oldinroq chekinish yo‘lini o‘ylab qo‘yardi. U qarorlarini tushuntirar va odamlardan o‘zi qilishga tayyor bo‘lmagan narsani talab qilmasdi.

Aynan shuning uchun keyin sodir bo‘lgan voqea uning yodida ayniqsa yaxshi saqlangan. Guruhga asosiy kuchlar yetib kelguncha kechuvni ushlab turish buyrug‘i berildi. Dushman kutilganidan ancha ko‘p bo‘lib chiqdi; Borivoy kechuvni saqlab qolib bo‘lmasligini tez tushundi va chekinishni buyurdi. Kechuv ortida kichik bir manzilgoh qolayotgan edi.

Melaniya ketishdan bosh tortdi. Yana bir necha kishi bilan birga u aholi o‘rmonga qochib ketguncha hujumchilarni ushlab turish uchun qoldi. Ular yetarlicha vaqt yutishdi. U bilan qolganlardan ikki kishi halok bo‘ldi.

Borivoy uning qarorini bema’ni itoatsizlik deb atadi. Melaniya uning buyrug‘i harbiy nuqtai nazardan to‘g‘ri, insoniy nuqtai nazardan esa qabul qilib bo‘lmas edi, deb javob berdi. Ular boshqa birga xizmat qilmadi.

O‘shandan beri u zarur yo‘qotishlar haqida juda yengil gapiradigan boshliqlarga shubha bilan qaraydi. Bu uni intizomga qarshi qilib qo‘ymadi — aksincha, jangda Melaniya ko‘pchilikdan intizomliroq. Agar kelishilgan reja bo‘lsa, u o‘z o‘rnini ushlab turadi va boshqalardan ham shuni kutadi.

Aynan shuning uchun Dzvenislava uzoq vaqt uning g‘ashiga hammadan ko‘proq tegib keldi. Melaniya belgilangan o‘rinni ko‘rgan joyda Dzvenislava bir daqiqa oldin eng yaxshi bo‘lgan joyni ko‘radi. Melaniya yonida safdoshini ko‘rishni kutgan joyda Dzvenislava allaqachon dushmanni narigi tomondan aylanib o‘tayotgan bo‘ladi. Melaniya uchun bu — rejani buzish. Dzvenislava uchun — uning davomi. Vaqt o‘tib Melaniya Dzvenislava o‘rnini sababsiz deyarli hech qachon o‘zgartirmasligini payqadi. G‘ashga tegishi bundan kamaymadi, ammo asta-sekin uni bir yoqimsiz fikrni qabul qilishga majbur qildi: ba’zan odamga ishonish — unga kelishilgan narsadan boshqasini qilishga yo‘l qo‘yish demakdir.

Hlib bilan ishlar battar bo‘ldi, chunki bu safar Melaniya boshqacha tarzda nohaq chiqdi. Ular bir guruhda qishlashdi va Melaniya uni darhol o‘z qarorlarini buyruq bilan izohlaydigan odamlar qatoriga qo‘shdi. Hlib haqiqatan ham shunday izohlardi. Faqat u shu bilan birga xizmatdan ketgan edi, Melaniya esa — yo‘q: Borivoyga javob qaytardi-yu, boshqa xuddi shunday boshliqlar qo‘l ostida jang qilishda davom etdi. Buni Melaniya o‘sha bahsda aytmadi va hanuz bundan afsuslanadi.

Kundalik hayotda u bosiq va dilkash, boshqalar bilan gulxan yonida o‘tirishni yaxshi ko‘radi, suhbatga oson qo‘shiladi va o‘tmishini yashirmaydi. Otasidan unga qarorgohda foydali bo‘lish uchun yetarlicha hunarmandlik ko‘nikmalari qolgan: tig‘ni to‘g‘rilash, tasmani almashtirish, bo‘shab qolgan sopni mahkamlash, aravaning yog‘och qismini tuzatish yoki aynan nima singanini tezda aniqlash. Shu bilan birga, o‘z buyumlari ko‘pincha duch kelgan joyda yotadi. Qurollari — hech qachon.

U o‘zlari qilmagan ishlar haqida ko‘p gapiradigan odamlarga unchalik toqat qilolmaydi va birovning tavakkaliga o‘zinikidan ko‘ra yengilroq qaraydigan boshliqlarga hurmatini tez yo‘qotadi.

Borivoy qo‘l ostida xizmat qilishdan oldinroq Melaniya bir necha hafta Mstislavning guruhi bilan yonma-yon harakat qilgan edi. Mstislav o‘g‘liga bir necha marta kichik ilg‘or guruhni boshqarishni topshirgan — Lyutobor o‘zini boshliqdek his qilishi uchun bu yetarli edi, ammo otasi uni chinakam mas’uliyatga loyiq deb tan olishi uchun kamlik qilardi. Hali o‘shandayoq unda o‘zi boshlab borayotgan odamlardan ilgari oldinga chiqib qolish odati bor edi. Avvaliga Melaniya buni hurmat qilardi.

Keyinchalik uni boshqa narsa bezovta qila boshladi. Boshliq boshqalarning jonini faqat ortda qolgandagina xavf ostiga qo‘ymaydi. Ba’zan birinchi qadamni o‘zi tashlashi kifoya — odamlar u qadam tashlagani uchunoq ortidan ergashadi. Lyutobor o‘z qarori uchun deyarli har doim birinchi bo‘lib to‘lashga tayyor, ammo Melaniya bu qarorning o‘zini yaxshiroq qilishiga amin emas.

Buni u Lyutoborga shu-shu aytmadi. Har safar bunday jasoratni mas’uliyatsizlik deb atamoqchi bo‘lganida, kechuvdagi o‘z qarorini eslardi — va jim bo‘lib qolardi.

O‘tgan yili tor ko‘chada yoshroq bir jangchi ikki otliq qarshisida qisilib qoldi va Melaniya birinchi qadamdanoq ulgurmasligini ko‘rib tursa ham, unga tomon yurdi. Uni kamaridan tutib, orqaga tortib olishdi. U minnatdorchilik bildirmadi, bahslashmadi ham — shunchaki kun oxirigacha o‘sha yigitga reja bo‘yicha turishi kerak bo‘lganidan yarim qadam yaqinroq turdi.

Kechuvda u bilan qolgan ikki kishining ismi Hordyata va Vishata edi. Melaniya hozir ham qolish to‘g‘ri bo‘lganiga ishonadi va hanuz bilmaydi: agar o‘zi birinchi bo‘lib qolmaganida, ular qolarmidi. Ismlarni u ovoz chiqarib aytmaydi. Ovoz chiqarib ularni hech kim so‘ramaydi ham.