Borimir

Tarix

Bolg‘a Borimirga boshqa hech kim uni olishni istamagani uchun nasib etdi.

Bu Baruch yaqinidagi yo‘lda, u o‘n yetti yoshda bo‘lganida yuz berdi. To‘qnashuvda savdogarlar bilan birga ketayotgan knyaz guruhidan bir kishi halok bo‘ldi. Jangdan keyin anjomlarni yig‘ishtirib olishdi, ammo og‘ir bolg‘ani hamma chetlab o‘tdi: noqulay, sust, kuchni haddan ortiq oladi. Borimir uni oldi.

Uning oilasining o‘z hunari yo‘q edi. Otasi mardikorlik qilardi: yer qazirdi, yuk tashirdi, chetan to‘siqlar to‘qirdi, ishchilar jamoasi bilan birga yong‘in, bosqin yoki bo‘rondan keyin birovlarning darvozalarini tuzatgani, birovlarning tomlarini qayta yopgani borardi. Baruchda va uning atrofida bunday hovlilar yetarli edi, va ularning birontasi ham ularniki emasdi. Borimirni bolta tuta boshlashi bilanoq o‘zlari bilan olib ketishar va u ulg‘ayishidan oldinoq unga kattalardek haq to‘lashardi, — chunki u kattalardek ishlardi.

Bu uni uzoq vaqt bezovta qilmadi. U yog‘och bilan yaxshi ishlardi, devor tiklash, g‘ildirakni moslash, o‘yiq o‘yishni bilardi va boshqalar ikki kunda qiladigan ishni bir kunda bajarardi. Bunday ish uchun sabri yetishmasdi: usta bir soat davomida biror qismni moslab o‘tirgan joyda Borimir ko‘pincha ishni qattiqroq urib hal qilishga urinardi. Ba’zan bu hatto natija berardi, shunda uni ustiga-ustak maqtashardi ham.

Bolg‘a qo‘liga tushgan dastlabki oylarda u undan yomon foydalandi. Xuddi bolta bilan urgandek tez-tez urishga urinar, tezda holdan toyar va siltagandan keyin qurolni qaytarishga ulgurmay, bir necha bor javob zarbasini yeyishiga sal qoldi.

Keyin bolg‘a shoshqaloqlikni kechirmasligini tushundi. Tez-tez urish kerak emas. Bir marta, zarba eng ko‘p narsani hal qiladigan joyda bo‘lish kerak.

Bu fikr uning qurolni qanday tutishinigina o‘zgartirmadi. Borimir jang maydonini ko‘proq kuzata boshladi, raqib boshqa birovga chalg‘iguncha kutadigan, bir necha tez qadam tashlab, zarbaga butun gavdasini sola oladigan lahzani poylaydigan bo‘ldi. Uning yelkalari guruhdagi eng keng yelkalar emas. Borimirning kuchi — qancha yuk ko‘tara olishida emas, qanday tezlik olishida.

Boltani ham tashlab qo‘ymadi. Bolalikdan u bilan yog‘och yo‘nadi, jangda esa oldida bir necha dushman zich turganda qo‘lga oladi. Keng siltab, bir yo‘la bir nechtasiga yetishga urinadi; bolg‘ani esa bir zarbada yiqitish kerak bo‘lgan odam uchun asraydi. Qurolni almashtirish haqidagi birovning maslahatini xotirjam qabul qiladi. Tanlab bo‘lgan nishonidan voz kechish haqidagi maslahatni esa ancha qiyin hazm qiladi.

Avvaliga kambag‘allik tufayli zirhi yo‘q edi. Keyinroq, pul paydo bo‘lgach, bir necha marta qarzga olingan sovutda jangga chiqdi. Bir jangdan so‘ng uning yodida zirh bardosh bergan zarba emas, hali ochiq turgan paytida yetib borishga ulgurmagan raqibi qoldi. O‘shandan beri Borimir o‘z zarbasiga kechikkandan ko‘ra javob zarbasi yeyish xavfiga borishni afzal ko‘radi.

Dushmanning ro‘parasida turib zarba almashishni yoqtirmaydi. Agar jang shunday almashuvga aylangan bo‘lsa, Borimir allaqachon nimanidir noto‘g‘ri qildim, deb hisoblaydi. U eng yaxshi uddalaydigan ish — boshqa birov bilan band bo‘lgan, safga endigina yetib kelgan yoki tanlab olinganini hali tushunmagan odamga zarba berish.

Shu bilan birga u yaradorlarning jonini faqat buni qilish oson bo‘lgani uchun olmaydi. Aksincha: Borimir deyarli doim hali bir zarba bilan to‘xtatsa bo‘ladigan eng xavfli raqibni qidiradi. Shu sababli uning harakatlari ba’zan aqlsizlikdek ko‘rinadi — boshqalar zo‘rg‘a oyoqda turgan odamni tinchitayotganda, u uning yonidan o‘tib, yaxshi zirhdagi hali charchamagan jangchi tomon boradi. Buni oddiy izohlaydi: zaifni keyin ham o‘ldirsa bo‘ladi, kuchliga esa niyat qilgan ishini qilishga yo‘l qo‘yib bo‘lmaydi.

So‘nggi bir necha yilda u yo‘llarni qo‘riqlaydigan, odamlarga hamrohlik qiladigan yoki mahalliy hokimlarga qaroqchilarni yo‘llardan quvishda yordam beradigan bir nechta kichik guruhlarda xizmat qilib ulgurdi. Bir joyda uzoq qolmadi — janjal yoki yomon nom tufayli emas, balki bir ish tugagach, keyingisiga osongina o‘tib ketgani uchun. Bir necha oy birga yurish odamlarni o‘z-o‘zidan qarindosh qilib qo‘yadi, deb hisoblamasdi.

Bir gal buning evaziga u do‘stini yo‘qotdi.

Borimir bir yildan sal ko‘proq birga yurgan guruhda Dobrin ismli sobiq navkar bor edi. Ular ko‘pincha yonma-yon jang qilishar, bir-birini so‘zsiz tushunishardi. Og‘ir to‘qnashuvdan so‘ng Dobrin oyog‘idan yaralandi va endi guruh bilan birga yura olmay qoldi. Qolish foydali yollanma ishdan ayrilish degani edi. Borimir ketdi.

U o‘rtog‘iga pulining bir qismini qoldirdi, unga qarab turishlari uchun mahalliy bir oila bilan kelishdi va hammasini to‘g‘ri qildim, deb ishonardi. Bir necha oydan keyin qaytib kelganida, Dobrin u yerda yo‘q edi: u bir amallab tuzalib, o‘z yo‘liga ketgan edi. Ular boshqa uchrashishmadi.

Keyinroq Borimir tasodifan Dobrin Kiyevda, Podilda o‘rnashib qolganini eshitdi. Yana aytishlaricha, u jarohat olishidan oldinoq o‘sha yerda karvon qo‘riqchilaridan bo‘lgan qandaydir bir qizga kalta tig‘ni tutishni o‘rgatgan ekan. Mish-mishlarga ko‘ra, oyog‘i shu bo‘yi to‘g‘rilanmagan. Borimir borib tekshirib ko‘rmadi. U hanuz bunga dangasalik sababmi yoki boshqa narsami, aniq bilmaydi va suhbat shu joyga yetganini yoqtirmaydi.

U o‘sha voqea nega uni bezovta qilishini uzoq vaqt tushunmadi. Yaradorni pul va kelishuv bilan qoldirgan edi, o‘sha kelishuvda esa ikkala tomon uchun ham hammasi halol edi. Faqat vaqt o‘tib, odamlar o‘rtasidagi hamma narsa ham kelishuv emas, deb gumon qila boshladi.

Kundalik turmushda Borimir oddiy va kamtalab. Qayerda bo‘lsa ham uxlay oladi, nima bo‘lsa yeydi, kiyimga befarq va ishlatmoqchi bo‘lmagan narsani deyarli hech qachon sotib olmaydi. Buning o‘rniga yog‘och va ta’mirlash ishini yaxshi biladi: qarorgohda yorilgan g‘ildirakni, yomon tirgakni, lapanglab qolgan dastani yoki qiyshiq qoqilgan qoziqni darhol payqaydi va odatda o‘zi tuzatib qo‘yadi, egasiga esa keyin aytadi.

Boshliqlari bilan ham ba’zan uning ishi qiyin kechadi. Bir safar u yarim yil Radovan ismli merganning qo‘l ostida yurdi; uning har bir holat uchun zaxira rejasi, har bir zaxira reja uchun esa yana bittasi bor edi. Bu Borimirni g‘azabdan tutaqtirardi. Radovanni esa Borimirning bir marta va bir umrga qaror qilishi tutaqtirardi. Ikkalasi ham o‘sha harbiy yurishdan omon chiqdi va hech biri fikrini o‘zgartirmadi.

U dilkash, lekin ochiq emas: oson kuladi, suhbatni qo‘llab turadi, har xil odamlar orasida o‘zini yaxshi his qiladi va o‘zini chindan ham bezovta qilayotgan narsa haqida deyarli hech qachon gapirmaydi. Unda chindan ham yaxshi uddalaydigan birgina ishni juda erta topgan odamning ishonchi bor, shu sabab ba’zan o‘zini qolgan narsalarni ham allaqachon tushunib bo‘lgandek tutadi.

U allaqachon ravshan bo‘lgan qarorga uzoq tayyorlanadiganlarni yoqtirmaydi, ayniqsa kimdir faqat mas’uliyatni o‘z bo‘yniga olishdan qo‘rqqani uchun bahslashaversa, jahli chiqadi.

Oster yonida Borimir dushman safidan o‘ziga bir nayzadorni tanladi va unga qarab yurdi. Yo‘lda ikki kishi u tomonga burildi; Borimir ikkalasini ham ko‘rdi va to‘xtamadi. Nayzadorga yetib bordi, ammo yarim yo‘lda yelkasini kesib ketishdi. Jangdan keyin undan o‘sha ikkovini ko‘rganmiding, deb so‘rashdi. Borimir ko‘rganini aytdi. Boshqa hech narsa demadi va hech kim bu javob bo‘ldimi-yo‘qmi, tushunmadi.

Jangdan tashqarida esa xuddi shu narsa unga qimmatroqqa tushadi. Bir qarorga keldimi, u kerak bo‘lganidan ertaroq ketadi, qaytarib olib bo‘lmaydigan gapni aytadi yoki biror narsadan faqat bir vaqtlar u menga kerak emas, deb qaror qilgani uchun voz kechadi.

U Dobrinni qoldirib ketdi. Keyin Kiyevga ham bormadi.